CRISIS IN NICARAGUA – april 2018

Crisis in Nicaragua

Een heftige periode is het sinds 19 april in Nicaragua. Demonstraties worden met geweld neergeslagen met veel doden, vermisten en chaos tot gevolg. Alsof de burgeroorlog die het land drie decennia geleden doormaakte – ik werkte er van 1987 tot 1993 – nu in een week wordt geperst, met alle oplaaiende emoties, hoop en wanhoop van toen. Een herbeleving, niet alleen voor mij, maar voor velen in Nicaragua. Een politiek overzicht voor wie geïnteresseerd is.

Het is het effect van een snelkookpan, een herbeleving van de Sandinistische Revolutie uit 1979. In latere jaren ontstond er een burgeroorlog met een internationale component: de Sandinistas werden gesteund door de Sovjet Unie en Cuba, terwijl de Verenigde Staten een internationale economische boycot afriepen en de Contra steunden.  Ook nadat in 1990 formeel de oorlog was afgelopen bleef het oorlog, omdat er zoveel wapens waren, zoveel intense conflicten  plus zoveel juridische en politieke chaos, dat de situatie gevaarlijker was dan de periode ervoor. Toen was er nauwelijks communicatie onderling. Het was heel bijzonder als je een huis had met telefoon, wat ik had, maar je moest steeds in de gaten houden dat de telefoonmaatschappij je telefoonkabel niet afsloot. Dat deden zij letterlijk, door de straat in te rijden, een ladder te plaatsen en je kabel in de lucht af te sluiten en mee te nemen, om die bij een bevriend iemand of politiek kader aan te sluiten. Mijn buren kwamen me steeds waarschuwen als de TELCOR wagen de straat in kwam en samen beschermden we onze kabels. Kortom, toen had je niet of nauwelijks contact met elkaar, je wist niet wat er gebeurde. Op veldwerk en in Esteli waar ik eerder woonde klonken waren er schoten, granaten en mitrailleurgeweld heel dichtbij, je zag mannen met AKA’s door de straten rennen maar wat er precies gebeurde daarover hadden we vaak geen enkel overzicht.

Nu, in 2018, met  demonstraties die door de regering met veel geweld worden neergeslagen, is die situatie in ieder geval anders. Nu is er steeds heel veel informatie. Soms onduidelijk of het fake news iss of niet, maar er is een stortvloed aan berichten via Whatsapp en Facebook. Met beelden ook die er niet om liegen. Ik werd van uur tot uur geïnformeerd door Eva en Flor en incidenteel door andere dierbaren. Eva, arts, 28, dochter van mijn vriendin Julieta Bendana, tevens collega en mede-onderzoeker in onderzoeksinstituut ITZTANI. En Flor, mijn collega mede-onderzoeker bij ITZTANI met wie ik heel intense perioden van veldwerk meemaakte en met het onderzoeksinstituut Mujer y Cambio oprichtte samen met twee anderen. Met Flor schreef ik ook mijn drie Spaanstalige boeken.
Deze dagen was ik permanent in contact met Eva en Flor over wat er gebeurde in Nicaragua en ontving ik veel info en beeldmateriaal. Dit laatste stuurde ik door aan mijn contactpersonen bij de NOS omdat er in Nederland maar niets verscheen over de bloedige gebeurtenissen. Pas na dagen maakten ze een eerste bericht. Met info van de NOS en bij Nieuwsuur waarin werd gezegd dat Ortega in 1985 aan de macht kwam, terwijl dat reeds in 1979 het geval was in de beroemde Sandinistische Revolutie. Een grote volksopstand verjoeg in dat jaar dictator Somoza hetgeen internationaal een unicum was dat velen in de gehele wereld begeesterde. Dezelfde comandante, later president, Daniel Ortega die vanaf 1979 aan de macht kwam en die nu opnieuw het land regeert, is nu echter degene waar het volk zich tegen keert!

De indruk werd in de pers in Nederland gewekt of het om bezuinigingen van sociale voorzieningen zou gaan en dat toen Ortega na enkele dagen zwicht en de bezuinigingen intrek, de rust wel hersteld zal worden. Niets was minder waar. Terwijl in Nederland het een incident leek te zijn wat er in Nicaragua gebeurde, sloeg daar de vlam in de pan. De vonk voor de huidige opstand waren weliswaar de kortingen op de pensioenen en andere zaken waarbij de besluitvorming van de regering ondoorzichtig was, maar de opstand van afgelopen week waren meer dan dat. Het gaat om breed gedragen protesten tegen een autoritair en corrupt regime, dat al vele jaren geen oor en oog heeft voor wat er onder de bevolking leeft. De studenten namen hierin het voortouw, maar vele anderen sluiten zich inmiddels hierbij aan.

Ik krijg verontrustend gruwelijke en bloedige beelden binnen via whatsapp van mensen met gapende schotwonden. Gewapende knokploegen (de Juventud Sandinista, door velen als paramilitairen gezien) vallen de universiteiten binnen. Eva,verzorgde in de medische poli van de UNI op dat moment de gewonden die werden binnengedragen na te zijn beschoten tijdens demonstraties. Toen ook de UNI door gewapende aanvallers werd binnengevallen, kon zij op het nippertje vluchten. De beelden van de achtergebleven medewerkers op de Upoli, schuilend met open deur, terwijl de schoten van heel dichtbij klinken, spreken boekdelen.
Dit zijn beelden waarvan ik weet dat ze betrouwbaar zijn. Ook andere beelden krijg ik binnen die duidelijk zijn. Op vele plekken worden de ‘arboles de lata’, de kunstbomen, neergehaald of in brand gestoken en krijg ik beelden van ongewapende bevolking op straat, terwijl er schoten klinken van de kant van de zwaarbewapende politiek.
Ik krijg ook andere informatie binnen die niet goed te checken is. In Granada zou het stadhuis in brand zijn gestoken, in Leon verschillende huizen waarin een studentenorganisatie was gehuisvest, vele andere gebouwen in de hoofdstad en elders. In Monimbo, Masaya zou een katholieke kerk in brand zijn gestoken. Over straten in Managua werd zaterdagavond prikkeldraad gespannen en het lichtnet afgesloten, waardoor mensen met diepe beenwonden in het Hospital Bautista werden binnengebracht.
Ik ontvang beelden van een videobericht van een geestelijke in de kathedraal van Managua (‘tetadral’ voor ingewijden) die aangeeft dat de kerk is opengesteld voor mensen die vluchten door het politiegeweld. De dagen erop volgend komen er ooggetuigenverslagen. Op Fb de emotionele getuigenis van een jonge vrouw die werd opgepakt door de politie, zich moest ontkleden, naar voren moest buigen en meer. Flor krijgt het bericht van een vriendin dat haar zoon is vermoord door de politie in de stad Esteli, in het park. De straat waarin ik woonde kwam uit op dit parkje.
Er zijn beelden van hoe markten en supermarkten worden leeggeroofd, onder toeziend oog en hulp van de politie. Er komen berichten voorbij dat drugsverslaafden en anderen hiertoe zijn aangezet en ingezet, zodat de studenten en andere opstandelingen de schuld toegeschoven zullen krijgen. De leegroof van winkels zou het excuus zijn voor hardhandig en gewapend ingrijpen door de overheid. Eva wordt steeds gewaarschuwd door de arts in de medische poli dat ze niet meer moet komen omdat het te gevaarlijk is. Ook op de Upoli zijn gewapende troepen binnengevallen.

Politie, leger en de knokploegen van de Juventud Sandinista (JS) zijn nadrukkelijk dreigend aanwezig ook in de wijken. Flor meldt dat de ME permanent patrouilleert in haar straat, op zoek naar rebelse jongeren. De bewoners worden nauwlettend in de gaten gehouden door de Secretaria politica (vroeger CDS) van het Frente Sandinista, de partij van Daniel Ortega. Iedereen die het huis en de buurt in- en uitgaat wordt gezien. Wie echter geen handbreed in de weg wordt gelegd zijn de bekende drugsverslaafden en de handelaren uit haar straat. ’s Nachts doet de buurt geen oog dicht omdat de drugsverslaafden en handelaren hoogoplopende ruzies hebben vanwege de spullen die zij opeens in hun bezit hebben.
Markten en supermarkten worden maandag gesloten, waardoor velen op zoek gingen naar voedsel en noodzakelijke medicijnen. Dona Martha gaat iedere dag naar de apotheek om haar medicijnen te halen, maar bericht me dat ze niet weet wat te doen nu alles dicht is.  In de stad staan grote files van mensen op zoek naar winkels of markten die nog wel open zijn. De plekken waar demonstraties zijn en de politie zwaar gewapend aanwezig kunnen worden vermeden.
Er circuleert een eerste lijst met 11 doden met naam en toenaam waaronder de zoon van Flor’s vriendin in Esteli. De dagen erop zijn er berichten van minstens 25 doden. Moeders zijn op zoek naar zonen en dochters die vermist zijn. Een ingesproken bericht op WhatsApp gaat rond dat zij naar La Modelo zijn gebracht, de gevangenis in Tipitapa, waar 120 jongeren zouden zijn opgesloten zijn in Galeria 3. In Bluefields wordt de journalist Angel Gahona vermoord terwijl hij een rapportage maakte. Dat lijkt het sein te zijn voor de Nederlandse pers dat er toch wel wat aan de hand is. Op de journaals wordt er bericht over demonstraties in Nicaragua, in Nieuwsuur interviewt Twan Huys een Nicaraguaanse journaliste.

In een open brief doet de rector van de UAM, Universidad Americano in Managua, een dringend beroep op de regering om te stoppen met het geweld tegen ongewapende studenten en burgers. Hij verdedigt zijn studenten. Zijn brief onderschrijft veel van de berichten die ik heb ontvangen. Een bekend ondernemer begeeft zich onder de demonstranten en toont zijn solidariteit met de studenten. Paus Franciscus spreekt zich uit tegen het geweld, de kerken vangen mensen op, ondernemers spreken zich uit. De bevolking, bedrijven en de kerk geven aan dat de maat vol is. Het gaat allang niet meer om de pensioenen die de eerste aanleiding waren voor de demonstraties, zij spreken hun afschuw uit over de autoritaire regering en het gewelddadig optreden. Het lijkt of de truc om studenten de schuld te geven van de leegroof van winkels niet is gelukt. Ook de grote ondernemers van de Tax Free Zone spreken voorzichtig en omstandig hun bezorgdheid uit. Dit gebeurt bij het eerste openbare optreden van Daniel Ortega nadat dagenlang niets van hem is vernomen. In een lang tvprogramma op alle tv-kanalen, praat Ortega veel maar geeft geen enkele hoop dat hij van plan is iets te veranderen. Slechts dat hij de ‘orde zal gaan herstellen’. Dat voorspelt niet veel goeds.

Daags hierop organiseert de COSEP een grote demonstratie. De COSEP is de organisatie van ondernemers, die door (voormalige) Sandinistas met veel wantrouwen wordt bekeken. Zij zijn bondgenoten van Ortega, maar nu in toenemende mate kritisch. Via WhatsApp gaat de oproep rond aan een ieder om zich desondanks bij deze demonstratie toch aan te sluiten. Ik houd mijn hart vast. Flor, haar zoon, Eva met vrienden, gaan. Het is erop of eronder. Geeft Ortega zijn troepen de opdracht te schieten? Lees over nieuwe, ook verrassende ontwikkelingen in mijn komende blogbericht.

Drs. Sylvia I. Saakes. Politicoloog (UvA). Werkzaam in Nicaragua van 1987 t/m 1993 voor Ministerie van Buitenlandse Zaken, Novib, SNV en stedenband als deskundige ontwikkelingssamenwerking en genderonderzoek. Schrijfster van drie boeken, twee met co-auteurs (‘La Mujer Nicaraguense en los anos 80’, ‘Mujeres en tiempo de guerra’ en ‘La investigación como medio para el empoderamiento de las mujeres’).

De logica van een crisis?

Ik ken het zelf. In situaties waarvan ik erg schrik komt er van alles naarboven… emoties, afweer en andere reactiepatronen, maar opmerkelijk genoeg ook zaken die -als we er beter naar kijken– ook opzienbarend en bijzonder zijn…! Lees meer

Waarom (lotgenoten) contact kan teleurstellen…

Ik ken de ervaring van lotgenotencontact. In diverse contexten. Zowel onder mensen met oorsuizen en geluidsgevoeligheid. Maar ook rond misbruik door zorgverleners. En lotgenotencontact over complementaire methoden binnen een cliëntenorganisatie van de Geestelijke Gezondheidszorg. In eerste instantie was het een bevrijding. Lees meer

Wanhoop en verrukking?

Het beeld van Zadkine, genaamd ‘De verwoeste stad’ dat in Rotterdam staat, en van de dansende vrouw… beide kwamen steeds weer in mijn hoofd op bij het maken van deze website. Het zijn twee uitersten: Zadkine met de armen ten hemel uit pure wanhoop en radeloosheid, de danseres met de armen ten hemel in pure overgave en verrukking. Lees meer